کد خبر: ۲۲۱۶۰۶
تاریخ انتشار: ۱۱ تير ۱۳۹۸ - ۰۸:۵۱
بایدها و نبایدها
گروه ۲۰ با حضور کشورهای قدرتمند اقتصادی، شامل، آمریکا، اتحادیه اروپا، فرانسه، انگلیس، آلمان، ایتالیا، چین، ژاپن، روسیه، عربستان سعودی، اندونزی، استرالیا، ترکیه، برزیل، آرژانتین، کانادا، هند، کره جنوبی، آفریقای جنوبی و مکزیک است.

سوک: توسعه و بسط نظام بین الملل به منظور رسیدن به یک صلح پایدار در نظام سیاسی جهان یک امر مثبت و اجتناب ناپذیر تلقی می گردد ، بدون شک رسیدن به چنین فرایندی بدون همکاری میان واحدهای سیاسی جهان در قالب یک الگوی تقسیم کار جهانی با همکاری و مشارکت حداکثری واحدهای سیاسی جهان به شکل یک جامعه سیاسی مشترک متشکل از کشورهای مشترک المنافع که در فرایند تولید و اقتصاد جهانی و همچنین مسائل سیاسی و حقوقی و امنیتی در جهان در تعامل و همکاری متداوم باشند غیر ممکن می نماید.

یکی از راهکارهای رسیدن به صلح پایدار و همکاری جهانی همگرایی در سطح نظام بین الملل است.این رویکرد به صورت جدی بعد از جنگ جهانی دوم رویه اجرایی به خود گرفت . قبل از آن کشورها عموما در قالب پیمان های نظامی و سیاسی و اقتصادی در حالت دو و چند جانبه به ایفای نقش در هر واحد سیاسی خود می پرداختند. نیاز روزافزون به توسعه اقتصادی در سراسر جهان و حفظ امنیت و سرمایه زمینه ها را برای همکاری های اولیه همگرایی در نظام سیاسی جهان فراهم آورد . رویکرد همگرایی در نظام بین الملل در صدد ایجاد صلح و امنیت در جهان بوسیله نهادها و سازمان های بین المللی برآمده است.

همگرایی به طور معقول بر این تحلیل استوار است که گروههای نفوذ در هر واحد سیاسی توان این را دارند تا دولت های خود را مجبور کنند که در فرایند این همگرایی مشارکت بیشتری نمایند . گروههایی چون احزاب ، سازمان های غیر دولتی ، شرکت های چند ملیتی ، کارتل های بزرگ اقتصادی ، صاحبان و سرمایه گذاران عمده در بازارهای مالی و سرمایه ای به جهت دسترسی بهتر به بازارهای جهانی توان تغییر رویه دولت ها برای مشارکت هر چه بیشتر در فرایند همگرایی را در خود دارند.

شاید بتوان گفت یکی از گروههایی که در قالب نظریه همگرایی ظهور کرد گروه بیست موسوم به G20 است. هر ساله نشستی با حضور رهبران بیست کشور دنیا که دارای بزرگترین و سریعترین اقتصاد در حال رشد دنیا می‌باشند تشکیل می‌شود که به اختصار این گروه جی ۲۰ نامیده می‌شود. اعضای گروه ۲۰ در مجموع ۸۵ درصد تولید ناخالص داخلی دنیا و دو سوم جمعیت جهان را در بر می‌گیرند. این گروه دبیرخانه دائمی ندارد و هر ساله در ماه دسامبر یکی از اعضا گروه ۲۰ به صورت چرخشی ریاست آن را برعهده می‌گیرد که در سال جاری میلادی ژاپن مسئول برگزاری این نشست بود. در ابتدا نشست‌های گروه ۲۰ تنها با حضور وزیران اقتصاد و روسای بانک مرکزی تشکیل می‌شد، اما پس از بحران اقتصادی سال ۲۰۰۸ و ورشکستگی بانک‌ها و بالا رفتن آمار بیکاری و رکود دستمزدها، گروه ۲۰ نشستی اضطراری را با حضور روسای جمهور و نخست وزیران تشکیل داد. از سال ۲۰۰۸ به بعد، مسئولان ارشد کشور‌ها در جلسه سالانه این گروه شرکت می‌کنند.

گروه ۲۰ با حضور کشورهای قدرتمند اقتصادی، شامل، آمریکا، اتحادیه اروپا، فرانسه، انگلیس، آلمان، ایتالیا، چین، ژاپن، روسیه، عربستان سعودی، اندونزی، استرالیا، ترکیه، برزیل، آرژانتین، کانادا، هند، کره جنوبی، آفریقای جنوبی و مکزیک است.

در آخرین نشتستی که گروه ۲۰ روز جمعه مورخه ۷ تیر ماه ۱۳۹۸ در اوزاکای ژاپن برگزار کرد ۱۹ کشور دنیا به همراه اتحادیه اروپا در آن حضور داشتند و روابط با ایران یکی از محور‌های اصلی مذاکرات آن بود و همچنین مقرر شد تا عربستان ریاست دوره بعدی و میزبان سران کشور‌های گروه ۲۰ در سال ۲۰۲۰  باشد.

 

تاثیرات نشست جی ۲۰ بر اقتصاد ایران

اما تصمیمات اتخاذ شده در این نشست، مستقیم و غیرمستقیم می‌تواند بر روی اقتصاد ایران تاثیرگذار باشد.در نشست گروه ۲۰، رهبران کشور‌ها در خصوص مهمترین مسائل اقتصادی و مالی روز دنیا با یکدیگر تبادل نظر می‌کنند و تلاش دارند تا برنامه‌های خود را با یکدیگر هماهنگ کنند.

شاید برای بسیاری این پرسش مطرح باشد که چرا کشورهایی، چون عربستان و ترکیه در این نشست حضور دارند و عضو گروه ۲۰ می‌باشند، اما ایران در این نشست به عنوان یک عضو و یا حتی میهمان حضور ندارد؟

بیشتر اعضای این گروه تمایل چندانی به حضور یک عضو جدید در این گروه ندارند. اعضای این گروه بیشتر تمایل دارند که عضویت در این گروه به صورت انحصاری در اختیار آن‌ها قرار داشته باشد و اعضا می‌دانند که اگر در‌های این گروه برای عضویت بر روی سایر کشور‌ها باز شود، شاید بسیاری از کشور‌ها تمایل داشته باشند تا در آن عضویت پیدا کنند و این باعث خواهد شد که گروه ۲۰ با چالش‌های جدیدی رو به رو شود. البته باید گفت که این گروه یک سازمان بین المللی محسوب نمی‌شود و حتی توافق‌های درون این گروه نیز برای اعضای آن، موضوع الزام آوری نمی‌تواند باشد، اما فواید وجود چنین گروهی برای اعضای آن شاید یکی از دلایل ادامه حیات این گروه است.

در مورد دعوت ایران به عنوان یک کشور میهمان جهت حضور در نشست‌های سالانه این گروه هم باید گفت که امسال طبق ادعای یک روزنامه ژاپنی یکی از اهداف سفر شینزو آبه به ایران دعوت از حسن روحانی برای حضور در نشست گروه ۲۰ بود که این اتفاق به هر علتی رخ نداد. شاید دلیل عمده عدم دعوت ایران به گروه ۲۰ به عنوان میهمان در تمام طول این سال ها، تحریم‌های ظالمانه کشور‌هایی مثل آمریکا و اتحادیه اروپا به منظور به انزوا کشاندن ایران بوده است. این در حالی است که در سال‌های اخیر کشور‌هایی مانند نیجریه، موریتانی، بنین و ... که اقتصاد بسیار کوچکتری از ایران داشته اند به عنوان میهمان به نشست‌های سالانه این گروه دعوت شده اند.

به هر صورت، این عدم عضویت و عدم دعوت از ایران برای نشست‌های سالانه این گروه در حالی است که در برخی اوقات ایران یکی از محور‌های اصلی گفتگو‌های سالانه اعضای این گروه بوده است.

به هر حال از سه محور اصلی مذاکرات این دوره نشست گروه ۲۰ دو محور یعنی مسائل تجاری و روابط با ایران می‌تواند بر اقتصاد ایران تاثیرگذار باشد. البته قبل از بررسی این دو مورد باید گفت: شاید اولین تاثیر نشست سالانه گروه ۲۰ بر اقتصاد ایران به کاهش قیمت نفت بازگردد. هر چند که صادرات و درآمد‌های نفتی ایران تحت تاثیر تحریم‌های آمریکا کاهش یافته است، اما باز هم این کاهش قیمت نفت می‌تواند بر روی اقتصاد ایران تاثیرگذار باشد. کارشناسان بازار نفت معتقد بودند که ابهام در مورد نتایج نشست گروه ۲۰ در ژاپن باعث کاهش قیمت نفت شد.

همان گونه که گفته شد یکی دیگر از مواردی که در این نشست می‌توانست بر روی اقتصاد ایران تاثیرگذار باشد، گفتگو در مورد مسائل تجاری از جمله جنگ تجاری آمریکا و چین بود. روسای جمهوری آمریکا و چین بعد از گذشت هفت ماه در این نشست با یکدیگر دیدار کردند. موضوع این نشست حول محور خاتمه دادن به جنگ تجاری بین دو کشور می‌چرخید. در این نشست دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا و شی جین پینگ، رئیس جمهوری چین توافق کردند که برای پایان دادن به جنگ تعرفه‌ها مذاکرات بین دو کشور را از سر بگیرند. این موضوع می‌تواند بر چشم انداز رشد اقتصادی جهان تاثیر مثبتی داشته باشد در نتیجه تقاضا برای خرید نفت را افزایش داده و قیمت آن را تحت تاثیر قرار دهد که باز هم این موضوع می‌تواند بر روی درآمد‌های نفتی ایران حتی در شرایط تحریم تاثیرگذار باشد.

روابط با ایران نیز علاوه بر اینکه یکی از محور‌های اصلی مذاکرات این نشست بود، یکی از موضوعات اصلی دیدار‌ها و گفتگو‌های ترامپ با رهبران جهان در ژاپن نیز اعلام شده بود. وی بعد از دیدار خود با ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه این دیدار را بسیار بسیار خوب توصیف کرد و این در حالی بود که تا پیش از این دو کشور بر سر ایران اختلاف نظر‌هایی را با یکدیگر داشتند. رئیس جمهور آمریکا همچنین در دیدار خود با مرکل صدر اعظم آلمان از وی درخواست کرد تا در اعمال فشار حداکثری علیه ایران به آمریکا ملحق شود. همچنین یکی از محور‌های صحبت‌های مودی نخست وزیر هند با ترامپ، ایران بود.

باید ها و نبایدهای حضور ایران در گروه 20

ایران به دلیل برخی ویژگی‌های اقتصادی-اجتماعی، گزینه‌ای قابل بررسی برای حضور در میان ۲۰ قدرت بزرگ جهان است.موقعیت جغرافیایی، پهناوری، جمعیت بالا و درآمد نفتی از سویی، و جایگاه منطقه‌ای، اهمیتش برای بازار انرژی جهان، و اثرش بر کشورهای مهم همجوار مانند ترکیه و عربستان، همه بخشی از ویژگی‌هایی هستند که می‌توانند در تعیین جایگاه بین‌المللی ایران نقش بازی کنند.

اعضای گروه ٢٠ همیشه صاحب ٢٠ اقتصاد بزرگ جهان نیستند.بر اساس آخرین آمار صندوق بین‌المللی پول که نشان دهنده میزان تولید ناخالص داخلی کشورها در ماه آوریل سال ۲۰۱۹ میلادی است، ایران از آرژانتین و آفریقای جنوبی که هر دو عضو گروه جی‌۲۰ هستند، تولید ناخالص داخلی بیشتری داشته. بماند که در سال‌های پیش ایران حتی گاهی در جمع ۲۰ کشور دارای بیشترین میزان تولید ناخالص داخلی نیز قرار گرفته است.

در میان دعوت‌شدگان نیز تقریبا اکثر کشورهایی که رهبرشان در حاشیه این نشست حاضر شده‌اند، از جمهوری آذربایجان و بنین و موریتانی تا نیجریه و قزاقستان و حتی نروژ، در مقایسه با ایران تولید ناخالص داخلی کمتری داشته‌اند، یا اصولا در عرصه روابط جهانی، نقش و اثر چندانی نداشته‌اند.

شاید بتوان گفت انزوای اقتصادی ایران نخستین دلیلی است که موجب می‌شود احتمال حضور کشوری مانند ایران در جمع اقتصادهای بزرگ جهان بسیار اندک باشد.تحریم، عدم عضویت در سازمان تجارت جهانی و عدم حضور در دیگر پیمان‌های تجاری منطقه‌ای و جهانی، از جمله دلایل کلیدی غیبت ایران از دنیای بازرگانی بین‌المللی امروز است که موجب شده تا تهران، هر قدر هم که پول در بیاورد، باز نفوذی در اقتصاد جهانی نداشته باشد.

به هر حال جی‌۲۰ یک سازمان بین‌المللی نیست. توافق‌های درون این گروه نیز برای اعضایش الزام‌آور نیست. تشکیلات ثابت یا حتی یک مقر دائمی ندارد و طبیعتا کارمندی هم ندارد.جی‌۲۰ بیشتر یک باشگاه باکلاس است که درهایش را به روی دیگران بسته و نه فقط ایران، که هر کشور دیگری که بخواهد عضو آن شود، با مقررات روشنی روبه‌ رو نیست تا بتواند به آن استناد کند.

نه فقط ایران، بلکه هیچ کشور دیگری نمی‌تواند عضو جی۲۰ شود، چرا که بسته بودن درهای این گروه و موقعیت انحصاری اعضایش، یکی از ویژگی‌های مهم این گروه است. اصولا همین پرستیژ عضویت در چنین گروهی است که انگیزه کافی برای بسته نگاه داشتن درهای آن به روی عضوهای جدید را به وجود می‌آورد.

این پرستیژ امتیازی ویژه برای دسترسی به رهبران قدرتمند جهان می‌دهد. اعتباری می‌دهد تا دسترسی دیپلماتیک به دست آید و کمک می‌کند که در اداره جهان (Global governance)، شکل‌گیری و مسیرش اثربخش باشد. در این باشگاه ، مقرارتی و قواعدی با اثرات جهانی تعیین  و همیشه این امتیاز وجود دارد تا در شکل‌گیری این قواعد، منافع در نظر گرفته شود.

با توجه به پتانسیل های موجود و ویژگی های خاص ایران در منطقه و در سطح جهانی امید است تا با رفع محرومیتها و ورود ایران به اقتصاد و بازرگانی جهانی شاهد حضور فعال و مؤثر جمهوری اسلامی ایران در گروه کشورهای قدرتمند اقتصادی جهان باشیم.

یادداشت: علیرضا سلیمی فرد؛ دانشجوی دکترای روابط بین الملل

نام:
ایمیل:
* نظر:
* کد امنیتی:
Chaptcha
حروفي را كه در تصوير مي‌بينيد عينا در فيلد مقابلش وارد كنيد