اين بخش با حدود 30 هزار نفر جمعيت داراي دو شهر و 21 روستا است، دين مردم اين خطه اسلام است که بواسطه استقرار تاسيسات گازي و پتروشيمي پارس جنوبي فرهنگ آنها در چند سال اخير به شدت تحت تاثير مهاجراني قرار گرفته است که براي کار در اين تاسيسات به عسلويه سفر کرده اند.
جمعي از جوانان اين بخش با تشکيل انجمني با عنون "انديشه ورزان برنا" در طول سال با برپايي سمينارها و نمايشگاه هايي با عناوين مختلف تلاش خود را براي معرفي فرهنگ بومي و محلي عسلويه و حفظ آداب و سنن گذشتگان خود به کار مي گيرند.
امسال نيز به مناسبت ايام عيد نوروز نمايشگاهي را با عنوان "رايحه اي از گذشته" در پارک ساحلي نخل تقي برپا کرده اند و در حد بضاعت خود فرهنگ سرزمين مادري خود را به مسافران نوروزي معرفي مي کنند.
در اين نمايشگاه انواع وسايل و ظروف مورد استفاده مردم منطقه عسلويه، وسايل شکار و ماهيگيري که شغل اصلي مردم اين منطقه بوده است و ماکتهايي از قلعه هاي قديمي به نمايش درآمده است.
شايد جذابترين بخش اين نمايشگاه معرفي فرهنگ و آداب و رسوم ازدواج در اين منطقه باشد که با حوصله اي تمام براي بازديد کنندگان تشريح مي شود.
ازدواج و عروسي در منطقه عسلويه نيز مانند ساير نقاط کشور بيشتر در اعياد اسلامي مانند عيد قربان و عيد غدير و عيد باستاني نوروز صورت مي گيرد و سعي بر آن است که شب عروسي نيز تا حد ممکن شب جمعه باشد.
عبدالله مقيمي يکي از پيرمردان اين منطقه که بيش از 70 بهار را پشت سر گذارده و ساليان سال از طريق صيادي در خليج فارس ارتزاق کرده است، سنت ازدواج را از مهمترين سنت هاي برجاي مانده از پيامبر اکرم (ص) بين مسلمانان مي داند و نحوه انجام آن در فرهنگ بومي عسلويه در گذشته دور را اينچنين تشريح مي کند.
پدرومادر بزرگترين نقش را در ازدواج پسر برعهده داشتند.والدين پسر، هر دختري را که مي پسنديدند براي وي برمي گزيدند و با جمعي از بزرگان محل به خواستگاري دختر مي رفتند.
رضايت والدين دختر ازداماددر خانواده عروس کفايت مي کرد و دختر تنها از موضوع خواستگاري مطلع مي شد و نقش تعيين کننده در قبول ازدواج را والدين او بازي مي کردند.
پس از مشخص کردن شبي براي عقد عروس و داماد، روحاني محل که در اين منطقه به ملا يا ملاچ معروف است به همراه نزديکان و خويشاوندان داماد به خانه عروس رفته و صيغه عقد را جاري مي کردند.
مهريه عروس در آن زمان بر حسب وضع زندگي مردم و ارزش پول رايج تعيين مي شد بطوري که در سالهاي خشکسالي برخي مهريه دخترشان را خرما و يا گندم قرار مي دادند و برخي نيز قائل به گرفتن مهريه نبودند.
صبح روز بعد از عقد تمامي اهالي روستا بخصوص زنان به خانه داماد مي رفتند و با ريختن انواع نقل و نبات بر سر و روي او، انتخاب همسر وي را تبريک مي گفتند.
"يبياب" ياهلهله شادي زنان عسلويه که با صدايي بلند و کشيده سر داده مي شود در اين روز از خانه داماد به گوش مي رسد.هلهله شادي در اين خطه از هلهله هاي عزا که آن را "هلهيل" مي نامند و در زمان سوگواري يا در غم از دست دادن عزيزي سر داده مي شود، متفاوت است.
مردان روستا نيز با شليک اسلحه هاي شکاري خود و تيراندازي هوايي به شادي مي پرداختند.
اما سرگرمي و شادي مردم روستا تا چهار يا پنج شب با رقص محلي "ادوره" يا "دواريه" ادامه مي يافت که در آن زنان و مردان با تشکيل حلقه اي دايره وار به پايکوبي مي پرداختند.
در اين رقص که با صداي گوشنواز ساز جنوبي "ني انبان" همراه بود، يک نفر ترانه اي مي خواند و بقيه با دست زدن و عقب و جلو رفتن منظم ترجيع بند آن را تکرار مي کردند.
در اين شب ها ميهمانان با انواع غذاها و دسرهاي محلي و قهوه پذيرايي مي شدند.
در گذشته عروس و داماد حق نداشتند در فاصله بين عقد و عروسي که حداکثر يک ماه به طول مي انجاميد، يکديگر را ببينند و با يکديگر صحبتي داشته باشند.
در اين فرصت چند روزه داماد و خانواده اش مشغول تدارک مراسم عروسي و تهيه وسايل عروسي مي شدند و عروس هم سعي مي کرد کمتر از خانه بيرون برود تا کسي او را نبيند.
از 10 روز قبل از عروسي در خانه داماد مراسم استقبال از عروسي برپا مي شد و هر روز نيز مزين به نامي بود.
در دو روز اول که "ايام الطيب" ناميده مي شد، زنان براي فراهم کردن جا و وسايل آشپزي به خانه داماد مي رفتند.
مردان هم در شب ها که به "ليالي الفليگ" معروف است، براي شکستن هيزم به خانه داماد مي رفتند.
بعد از سه روز مادر و خواهران داماد زنان محل را براي نشان دادن وسايل عروس مانند لباس، طلا و زيورآلات به خانه خود دعوت مي کردند.
زنان معمولا عصرها در خانه داماد جمع مي شدند و يکي از زنان طايفه داماد به شکلي خاص تمامي وسايل عروس که توسط داماد و خانواده اش تهيه شده بود را به ديگران نشان مي داد. او از ميان وسايل عروس، شکلاتها را برداشته و به سمت بچه ها مي ريخت و آنان نيز لذت مي بردند. اين روز به "فل الحاضر" معروف بود.
در شب قبل از عروسي زنان روستا جمع مي شدند و وسايل عروس را با سردادن ترانه و هلهله به خانه عروس مي بردند و خانواده عروس نيز آنها را به زنان طايفه خود نشان مي دادند.
در و ديوار خانه داماد در اين روزها با پرچمهايي که از بريدن پارچه هاي رنگي تهيه مي شد مزين مي شد و شب ها نيز زنها و مردها با رقص دواريه به شادي مي پرداختند.
دو شب قبل از شب عروسي که به "ليله شکاک خنادق" معروف بود، جوانان روستا بعد از نماز عشاء جمع مي شدند و براي پخت و پز شب و روز عروسي خندق هايي را حفر مي کردند و ديگ هاي بزرگ مسي را روي آنها مي گذاشتند.
در اين شب که در خانه عروس "ليله الحنا" نام داشت و دختران محل جمع مي شدند و با سر دادن ترانه هاي محلي بر دست و پاي عروس حنا مي گذاردند.
در آن زمان زني که او را "المشاطه" يا "دايه" مي ناميدند در طول مراسم عروسي خدمتگزاري عروس را برعهده مي گرفت و حنابندان عروس را انجام مي داد.
يک شب مانده به شب عروسي نيز اين مراسم دوباره در خانه عروس تکرار مي شد تا قرمزي حناي دست و پاي عروس پررنگ تر شود که آن را "حنا المداسيه" مي گفتند.
اين شب در خانه داماد "ليله الذباح" نام داشت و مردان روستا گوسفندهايي را براي پذيرايي از مردم در روز عروسي سر مي بريدند و مقدمات درست کردن ناهار فردا را فراهم مي آوردند.
مردمان روستاهاي دور و نزديک به اين عروسي دعوت بودند بدون اين که براي آنها کارت دعوتي فرستاده شده باشد و اين يک سنت بود.
حليم عربي که از غذا هاي بسيار خوشمزه و مورد علاقه مردم جنوب به شمار مي آيد از صبح زود روي خندق ها گذاشته مي شد و با همت زنان روستا آبگوشت و پلو نيز تا نزديکي ظهر آماده مي شد.
قبل از صرف ناها جمعي از جوانان ديگ هاي حليم را از روي خندق ها برداشته و با استفاده از چوبهاي تميز شده نخل که هر يک يک و نيم متر طول داشت، آنها را به هم مي زدند و گوشت ريش ريش شده را به آن مي افزودند تا خوب مخلوط شود.
اين مراسم که با مشارکت دو و يا سه نفر براي هر ديگ انجام مي شد، با نواختن ساز ني انبان همراهي مي شد و مردان و زنان با به دست گرفتن دستمالهايي رنگي دور ديگها مي چرخيدند، مي رقصيدند و ترانه خاص اين مراسم به نام "لتات الهريس" را سر مي دادند.
سپس بسته به تعداد ميهمان ها چند ديگ حليم را به خانه عروس مي بردند و از آنها پذيرايي مي کردند.
پس از صرف ناهار زنان و دختران با لباس هاي رنگي و زيبا و مردان با لباس هاي نو و روشن خود به خانه داماد مي رفتند و مراسم حنابندان داماد را بجاي مي آوردند.
در اين مراسم فرشي زيبا را از ديوار خانه داماد آويزان مي کردند و آن را با سجاده، عکسي بزرگ از داماد، پارچه هاي رنگي و برگ ها و چوب هاي نخل مي آراستند و حجله حنابندان داماد را که "زينت الحنا" نام داشت برپا مي کردند.
داماد در اين مراسم زير حجله حنا مي نشست، مردم دور او جمع مي شدند و با صداي ساز ني انبان به رقص هاي محلي مي پرداختند.
زنان هم با برداشتن سيني حنا و بخور که با پارچه اي سبز پوشيده مي شد، به سمت حجله داماد مي رفتند و دست و پاي داماد و دوستان نزديک مجرد و هم سن و سال او را حنا مي گذاردند.
بخور يا عود، نوعي عطر اصيل و خوشبو به شمار مي رود که عربها از آن بجاي اسپند استفاده مي کنند. دوستان و ميهمانان پس از شستن دست و پاي داماد، او را به جايي به نام "البدر" مي برند.
زنان هم با بر سر گرفتن چمدان لباسهاي داماد، پشت سر مردان و با همراهي نوازندگان ني انبان به آنجا مي رفتند.
در گذشته مرداني که اسب داشتند با اسب سواري در اين مراسم شرکت مي کردند و به تيراندازي مي پرداختند.
داماد در جايي مشخص مي نشست و در حلقه دوستان، آرايشگر روستا سر و صورتش را اصلاح مي کرد و سپس لباس دامادي را به تن مي کرد.
يکي گلاب را بر مردم مي پاشيد و ديگري يک سيني بدست مي گرفت و با نواختن به پشت آن، به جمع آوري پول براي کمک به داماد مي پرداخت.
هر کسي در حد وسع خود پولي را زير پارچه سبز درون سيني مي گذاشت. زنان هم با پاشيدن نقل و نبات روي داماد و سر دادن هلهله (يبياب) به شادي مي پرداختند.
در روستاهاي نزديک دريا، داماد را در اين مراسم به ساحل دريا مي بردند که به "المايه" معروف بود.
سپس داماد را به خانه خود برمي گرداندند و آماده انجام مراسم شب عروسي مي شدند.
در منطقه عسلويه در دوره هاي مختلف، مراسم شب عروسي متفاوت بوده است بطوري که در دروه اي مردم روستا داماد را طي مراسمي به خانه عروس مي بردند و او تا يک هفته در خانه عروس مي ماند که اين رسم هنوز هم در برخي روستاهاي جزيره قشم وجود دارد.
در دوره اي ديگر عروس را بر شتري سوار کرده و به خانه داماد مي بردند و در يک دوره هم عروس را پاي پياده به خانه داماد مي بردند.
لباس عروس محلي و در شب حنابندان به رنگ سبز و شب عروسي يا "ليله الزفه" به رنگ سفيد بود و زن ها او را به هلهله و شادي او را احاطه کرده و به خانه داماد مي بردند اما به قدري پوشيده بود که به هيچ عنوان مشخص نمي شد و خوشبختانه اين رسم اکنون نيز ادامه دارد.
هنگام ورود عروس به ميمنت ورود و براي استقبال از او گوسفندي را سر مي بريدند، عروس را به اتاقي مي بردند و ساعت 12 شب دايه عروس او را تا حجله همراهي مي کرد و دوستان داماد نيز او را به حجله مي فرستادند.
پس از انجام مراسم عروسي اگر داماد به خانه عروس رفته باشد، پس از يک هفته، به همراه عروس و خانواده اش به خانه پدري خود برمي گشت اما اگر عروس به خانه داماد رفته باشد، پس از سه روز عروس و داماد از حجله عروسي خارج شده و همراه خانواده داماد و جمعي از اقوام و نزديکان به ديدن خانواده عروس مي رفتند.
اما گذر زمان، دنياي ماشيني و صنعتي و عصر ارتباطات بيشتر اين آداب و رسوم را از بين برده است و فرهنگي جديد را جايگزين آنها کرده است.
محدوديتهاي دوران نامزدي برداشته شده و به مدت زمان آن افزوده شده است، کارتهاي دعوت عروسي به ميان آمده و تعداد ميهمانان تا حدودي مشخص است.
امروزه در منطقه عسلويه نيز مانند بسياري از نقاط ديگر کشور، پسر با علاقه و ميل شخصي خود به انتخاب دختر مورد علاقه اش مي پردازد و با اطمينان خاطر از رضايت دختر، به خواستگاري او مي رود و با قبول شرطهاي دختر او را به عقد خود در مي آورد.
مهريه ها از خرما و گندم به سکه هاي طلا ارتقا يافته اند، شترها جاي خود را به ماکسيما و زانتيا و پرادو داده اند، اما برخي رسوم گذشته از جمله استفاده از لباسهاي محلي براي عروس و داماد همچنان برجاي مانده است.
يکي از سنت هاي حسنه اي که در ميزان مهريه در اين منطقه برجاي مانده اين است که معمولا 15 سکه طلا را بعنوان مهريه عروس مشخص مي کنند و هرگز تعداد سکه ها از 19 عدد فراتر نمي رود زيرا اگر بيشتر شود، عروس بايد زکات آن را بپردازد.
انجمن انديشه ورزان برنا تنها تشکل غير دولتي است که در منطقه عسلويه فعاليت دارد و خواستار حمايت شرکت هاي تابعه وزارت نفت در پارس جنوبي از فرهنگ اين منطقه است .